نسبت خیال با هویت در فلسفه ملاصدرا
السلام علی الحسین

نسبت خیال با هویت در فلسفه ملاصدرا

دسته بندی: اخبار, علمی
62 views

چکیده

 در این مقاله تلاش شده است که با استفاده از روش تحلیل و استنتاج، طرحی از دیدگاهِ فلسفی ملاصدرا دربارۀ رابطۀ خیال با هویتِ انسان، ارائه شود. چنین طرحی می‌تواند چارچوب و چشم اندازی از چگونگی مداخلات تکوینی خیال در ساخت و شکل‌گیریِ هویت، ارائه کند. صورتِ نوعیه (انسانی)، صورتِ سیال (حال) و صورتِ نهایی (مَلَکات)، مفاهیمِ کلیدی برای تبیین چیستیِ هویت و سیالیت ذاتی آن هستند. خیال به مجموعۀ ظرفیت‌های نفس برای مواجهه و کار با صورت‌های خیالی، اعم از حفظ (مصوره)، دستکاری (متصرفه)، صورت‌سازی معقولات (متخیله) و معقول‌سازی صور (متفکره)، اطلاق شده است. اعتقادِ ملاصدرا مبنی‌بر تجردِ صورت‌های خیالی، صدوری و وجودی بودن این صورت‌ها،و ماده (استعداد) بودن نفس برای قبول و اتحاد با این صور، به‌عنوانِ مبانی فلسفی برای تبیین رابطۀ خیال و هویت، در نظر گرفته شده‌اند. خیال، رابطه‌ای ذاتی، اتحادی و متقابل با هویت دارد. خیال با دخالت و حضوری سه وجهی، عاملِ ساخت، منشأ بقا و واسطۀ آگاهی از هویت است. هویت نیز پس از شکل‌گیری اولیه در فرآیندهای خیال، اعم از انشا، نگهداری، دستکاری و فراخوانِ صورت های خیالی(تخیل)، دخالتی تام دارد.

تازه های تحقیق

       ملاصدرا بر این باور است که نفس انسانی را در هویت، مقامی معلوم نیست و در وجود، درجۀ معینی مانند دیگر موجودات، که همه مقامی معلوم دارند، ندارد. بلکه نفس انسانی دارای مقامات و درجات متفاوت است (ملاصدرا، ۱۳۸۳ الف، سفر ۱/۴، ص. ۳۳۱). معنای سخن ملاصدرا این است که انسان، موجودی است که برخلاف دیگر موجودات و به دلیل داشتن اراده و اختیار، خود باید هویتِ نامعلوم خود را تحقق بخشد. چنین موجودی برای تحقق خود باید حرکتی از قوه به فعل و از نقصان به کمال داشته باشد (ساخت هویت).  حقیقتِ انسان، مجموعِ فعلیت‌های اوست و فعلیت‌ها، همان صفات و مَلَکاتی است که انسان در خود ایجاد می‌کند و به‌واسطۀ آن‌ها هویت خود را شکل می‌دهد. قبول یا کسب فعلیت‌ها برای انسانی که پا به عرصۀ هستی گذاشته است، امری اجباری است. ما ناچاریم با گذشت زمان و عمرِخود، چیزی بشویم. شدن، جبری تکوینی و سرنوشتی محتوم برای انسان است. آنچه به اختیار و انتخاب ِما واگذاشته شده، چه هویتی داشتن، است. مسیر و جهت حرکتِ ذاتی و جوهری نفس، منوط به اختیار انسان است، اما خود تحول وحرکت، جبری و خارج از اختیار ما است. حضور انسان در دنیا، فرصتی مغتنم برای تحققِ آزادانۀ هویتی کمالی وسعادت‌مندانه است. علم و عملِ متفاوتِ انسان‌ها موجب تحقق انواعِ هویاتِ انسانی می‌شود. علم و عمل با نفس به نحوِ وجودی متحد می‌شوند و بدین ترتیب انسان چیزی جز علم و عمل خویش نیست؛ البته علم و ادراک، شأنی والاتر از عمل دارد، زیرا حقیقت وجودی انسان، بُعد ادراکی اوست.   ادراک خیالی و صورت‌های خیالی، سهمی عمده در شکل‌گیریِ هویت، استمرارِ هویت و آگاهی ما از هویتِ خودمان دارند. نگهداری، دستکاری و خلقِ صورت‌های خیالی، ملَکات و فعلیت‌هایی را در نفس تحقق می‌بخشد که فرآیند شکل‌گیری هویت را رقم می‌زند. علاوه‌برآن، نفس به‌واسطۀ اتحاد با صور ادراکی ، پیوسته با صورِ خیالی خود همراه و متصل است و چنین اتصالی، بقای هویتِ فرد را تضمین می‌کند. همچنین نفس، چون حاکم و خالقِ جهانِ صورت‌های خیالی خود و قادر بر مشاهدۀ درونیِ خود است، همیشه از هویت خویش آگاه  نیز هست.  خیال و رابطه‌اش با هویت می‌تواند در تبیینِ فلسفی بسیاری از مسائل اخلاقی، دینی و تربیتی راه‌گشا باشد و شناخت دقیق‌تری در این حوزه‌ها برای ما به ارمغان بیاورد.

کلیدواژه ها: هویت؛ خیال؛ مبانی فلسفی؛ رابطه؛ ملاصدرا

نویسندگان:

سید مهدی میرهادی: دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت/ دانشگاه اصفهان

حسنعلی بختیار نصرآبادی: دانشیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشکده علوم تربیتی / دانشگاه اصفهان

محمد نجفی: استادیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشکده علوم تربیتی / دانشگاه اصفهان

فصلنامه پژوهش های فلسفی – کلامی – دوره ۱۹، شماره ۷۲، تابستان ۱۳۹۶٫

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید. 12614097704 - نسبت خیال با هویت در فلسفه ملاصدرا


راهنماي استفاده یا دانلود
در صورت دانلود به این سه نکته توجه کنید
1- براي راحتي در دانلود با سرعت بالا لطفا از برنامه اينترنت دانلود منيجر استفاده کنيد
2- براي مشاهده فيلم ها با کيفيت بالا از برنامه kmplayer استفاده کنيد
3- در صورت خرابي لينک دانلود مشکل را در قسمت نظرات همان پست اعلام کنيد تا 24 ساعت بعد همکاران ما رسيدگي ميکنند
در صورت استفاده از اخبار یا مطالب دیگر
1-به شما تضمین می دهیم که مطالب از پایگاه های معتبر استخراج شده
2- لطفا مطالب را کامل و دقیقق بخوانید
3-در صورت اعلام فیلترینگ مطالب حذف می شوند